Διαμεσολάβηση

Όχι, γιατί ο διαμεσολαβητής δεν κρίνει τη διαφορά αλλά διευκολύνει τα μέρη να βρουν μια κοινά αποδεκτή λύση, με κατάλληλο, αποτελεσματικό και αμερόληπτο τρόπο. Ο νόμος 4640/2019 του απαγορεύει να κατευθύνει τα μέρη και να τους επιβάλει τη λύση που ο ίδιος προκρίνει, και τον υποχρεώνει να παραμένει ουδέτερος ως προς το αποτέλεσμα. Μπορεί να διατυπώσει την προσωπική του άποψη μόνο εφόσον το επιθυμούν τα μέρη, και η άποψη αυτή δεν τα δεσμεύει. Η λύση, όταν βρεθεί, είναι συμφωνία των ίδιων των μερών, και ο διαμεσολαβητής μεριμνά ώστε να είναι προϊόν επίγνωσης και εμπεριστατωμένης συναίνεσής τους.

Κατά το άρθρο 3 του νόμου 4640/2019, στη διαμεσολάβηση μπορούν να υπαχθούν αστικές και εμπορικές διαφορές, εθνικού ή διασυνοριακού χαρακτήρα, υφιστάμενες ή μέλλουσες. Προϋπόθεση είναι τα μέρη να έχουν την εξουσία να διαθέτουν το αντικείμενο της διαφοράς, σύμφωνα με τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου. Σε ορισμένες κατηγορίες διαφορών ο νόμος απαιτεί επιπλέον υποχρεωτική αρχική συνεδρία πριν από τη συζήτηση της υπόθεσης στο δικαστήριο, ενώ για τις αγωγές διόρθωσης ανακριβών πρώτων εγγραφών του Κτηματολογίου ισχύουν οι ειδικοί κανόνες της κτηματολογικής διαμεσολάβησης.

Ναι, αφού ο νόμος επιτρέπει την προσφυγή στη διαμεσολάβηση όταν τα μέρη συμφωνούν σε αυτήν αφότου ανέκυψε η διαφορά, χωρίς να προϋποθέτει εκκρεμή δίκη. Στις διαφορές για τις οποίες ισχύει η υποχρεωτική αρχική συνεδρία, το μέρος που την επισπεύδει μπορεί να υποβάλει το αίτημα στον διαμεσολαβητή και πριν από την άσκηση της αγωγής. Αν ακολουθήσει αγωγή, το πρακτικό της συνεδρίας κατατίθεται στο δικαστήριο μαζί με τις προτάσεις, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης της υπόθεσης. Προσφυγή επιτρέπεται επίσης όταν έγγραφη συμφωνία των μερών περιέχει ρήτρα διαμεσολάβησης, δηλαδή συμφωνία για προσφυγή στη διαμεσολάβηση για μελλοντικές διαφορές από συγκεκριμένη έννομη σχέση. Διαμεσολάβηση μπορεί εξάλλου να γίνει και ενώ η δίκη εκκρεμεί ήδη.

Κατά κανόνα όχι, γιατί η διαμεσολάβηση έχει κατ' αρχήν εμπιστευτικό χαρακτήρα και, εφόσον τα μέρη δεν έχουν συμφωνήσει διαφορετικά, κατά τη διάρκειά της δεν τηρούνται πρακτικά. Πριν από την έναρξη της διαδικασίας, όλοι οι συμμετέχοντες δεσμεύονται εγγράφως να τηρήσουν το απόρρητό της. Αν η διαφορά φτάσει στο δικαστήριο ή σε διαιτησία, ο διαμεσολαβητής, τα μέρη, οι δικηγόροι τους και όσοι άλλοι συμμετείχαν δεν εξετάζονται ως μάρτυρες. Δεν μπορούν επίσης να προσκομίσουν στοιχεία που προκύπτουν από τη διαδικασία ή έχουν σχέση με αυτήν, και ιδίως να αναφερθούν στις συζητήσεις, τις δηλώσεις και τις προτάσεις των μερών ή στις απόψεις του διαμεσολαβητή. Από την απαγόρευση αυτή ο νόμος προβλέπει εξαίρεση μόνο όταν το επιβάλλουν λόγοι δημόσιας τάξης, κυρίως για την προστασία ανηλίκων ή για να αποτραπεί κίνδυνος για τη σωματική ακεραιότητα ή την ψυχική υγεία προσώπου.

Η συμφωνία καταγράφεται στο πρακτικό διαμεσολάβησης, το οποίο υπογράφουν ο διαμεσολαβητής, τα μέρη και οι δικηγόροι τους. Κάθε μέρος μπορεί να καταθέσει το πρακτικό οποτεδήποτε στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου, και από την κατάθεση αυτή το πρακτικό αποτελεί εκτελεστό τίτλο, εφόσον η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αναγκαστικής εκτέλεσης. Αν η άλλη πλευρά δεν εκπληρώσει όσα ανέλαβε, ο δικαιούχος μπορεί επομένως να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση με βάση το πρακτικό, στο μέτρο που η συμφωνία επιδέχεται αναγκαστική εκτέλεση, χωρίς να προηγηθεί νέα δίκη για την ίδια διαφορά. Μετά την κατάθεση, αγωγή για την ίδια διαφορά είναι απαράδεκτη στο μέτρο που το αντικείμενό της καλύπτεται από τη συμφωνία, ενώ τυχόν εκκρεμής δίκη καταργείται. Όταν η συμφωνία περιλαμβάνει δικαιοπραξίες που κατά τον νόμο υπόκεινται σε συμβολαιογραφικό τύπο, οι δικαιοπραξίες αυτές πρέπει να περιβληθούν τον τύπο αυτόν.

Ναι, γιατί η διαμεσολάβηση, σε όποιο στάδιο κι αν γίνει, δεν στερεί από τα μέρη το δικαίωμα δικαστικής προστασίας. Το δικαίωμα αυτό μένει ακέραιο τόσο όταν τα μέρη προσφεύγουν στη διαμεσολάβηση με δική τους πρωτοβουλία, πριν από οποιαδήποτε δίκη, όσο και όταν υπάγουν σε αυτήν μια υπόθεση για την οποία εκκρεμεί ήδη δίκη. Όπου ο νόμος προβλέπει υποχρεωτική αρχική συνεδρία, επιβάλλει μόνο τη συμμετοχή σε αυτήν και όχι τη συμφωνία, ενώ κατά τα λοιπά τα μέρη μπορούν να αποχωρήσουν από τη διαδικασία ανά πάσα στιγμή, χωρίς αιτιολογία, κύρωση ή ποινή. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία, η διαφορά μπορεί να αχθεί ή να επανέλθει στο δικαστήριο. Όσο διαρκεί η διαδικασία, αναστέλλονται εξάλλου η παραγραφή και η αποσβεστική προθεσμία που έχουν ήδη αρχίσει κατά το ουσιαστικό δίκαιο, ώστε ο χρόνος της διαμεσολάβησης να μη λογίζεται σε βάρος του δικαιούχου.