Αποποίηση και αποδοχή κληρονομιάς από κάτοικο εξωτερικού: προθεσμίες και πληρεξούσιο

Oct 12

Σύνοψη

Για τον κληρονόμο που είναι κάτοικος εξωτερικού και καλείται σε κληρονομιά με ακίνητο στην Ελλάδα, προηγείται το ζήτημα του δικαίου που διέπει την κληρονομική διαδοχή. Για θανάτους από τις 17 Αυγούστου 2015 εφαρμόζεται, κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012, το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο κληρονομούμενος, δηλαδή το πρόσωπο που απεβίωσε, είχε τη συνήθη διαμονή του, εκτός αν είχε επιλέξει το δίκαιο της ιθαγένειάς του. Η καταχώριση του ακινήτου σε ελληνικό μητρώο διέπεται σε κάθε περίπτωση από το ελληνικό δίκαιο, ενώ, όταν εφαρμόζεται το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο, η άπρακτη πάροδος της προθεσμίας αποποίησης έχει ως συνέπεια να θεωρείται ότι η κληρονομιά έχει γίνει αποδεκτή. Κατά το καθεστώς που ισχύει σήμερα, η προθεσμία είναι τεσσάρων μηνών ή, υπό προϋποθέσεις, ενός έτους· οι προϋποθέσεις αυτές διατυπώνονται διαφορετικά για τους θανάτους πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και για τους θανάτους από την ημερομηνία αυτή και εξής. Η αποποίηση γίνεται και με αντιπρόσωπο που έχει «ειδική πληρεξουσιότητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο», ενώ η κυριότητα του ακινήτου περιέρχεται στον κληρονόμο μόνο με δημόσιο έγγραφο αποδοχής ή κληρονομητήριο και με τη μεταγραφή ή την εγγραφή του στο Κτηματολόγιο.

Το πρόβλημα

Ο κληρονόμος που κατοικεί μόνιμα στο εξωτερικό πληροφορείται συχνά με καθυστέρηση ότι καλείται, μόνος ή μαζί με άλλους, στην κληρονομιά προσώπου που είχε ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα. Στην περίπτωση αυτή ανακύπτουν τέσσερα ζητήματα, δηλαδή το δίκαιο που διέπει την κληρονομική διαδοχή, η προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να γίνει αποποίηση, η ανάγκη αυτοπρόσωπης παρουσίας στην Ελλάδα και ο τρόπος με τον οποίο το ακίνητο περιέρχεται στον κληρονόμο.

Τα ζητήματα αυτά ρυθμίζονται από διαφορετικές πηγές, από τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012 έως τον Αστικό Κώδικα, όπως αναμορφώθηκε με τον ν. 5303/2026, και τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Η απάντηση εξαρτάται κάθε φορά από την ημερομηνία του θανάτου, από τον τόπο της συνήθους διαμονής του κληρονομουμένου και από την ύπαρξη διαθήκης.

Τι ισχύει

Το δίκαιο που διέπει την κληρονομική διαδοχή

Για πρόσωπα των οποίων ο θάνατος επήλθε στις 17 Αυγούστου 2015 ή μεταγενέστερα εφαρμόζεται ο Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 650/2012. Κατά τα άρθρα 20 και 21 του Κανονισμού, το σύνολο της κληρονομιάς διέπεται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο κληρονομούμενος είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου, ακόμη και αν δεν πρόκειται για δίκαιο κράτους μέλους. Προβλέπονται δύο αποκλίσεις από τον κανόνα αυτόν: η ύπαρξη στενότερων δεσμών με άλλο κράτος και η επιλογή δικαίου από τον κληρονομούμενο. Αν, κατ' εξαίρεση, προκύπτει σαφώς από το σύνολο των περιστάσεων ότι ο κληρονομούμενος είχε προδήλως στενότερους δεσμούς με άλλο κράτος, εφαρμόζεται το δίκαιο του κράτους εκείνου. Αν ο κληρονομούμενος είχε επιλέξει, με διάταξη τελευταίας βούλησης, το δίκαιο του κράτους του οποίου είχε την ιθαγένεια, εφαρμόζεται το δίκαιο αυτό.

Η ύπαρξη ακινήτου στην Ελλάδα δεν αρκεί επομένως, από μόνη της, για την εφαρμογή του ελληνικού κληρονομικού δικαίου, αν ο κληρονομούμενος είχε τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος. Αντιστρόφως, η διαμονή του κληρονόμου στο εξωτερικό δεν αποκλείει την εφαρμογή του ελληνικού δικαίου, αν ο κληρονομούμενος είχε τη συνήθη διαμονή του στην Ελλάδα ή, έχοντας την ελληνική ιθαγένεια, είχε επιλέξει το ελληνικό δίκαιο. Όταν ο κληρονομούμενος είχε τη συνήθη διαμονή του σε κράτος εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Κανονισμός περιέχει και πρόσθετους κανόνες, και το εφαρμοστέο δίκαιο προσδιορίζεται κατά περίπτωση. Για θανάτους πριν από τις 17 Αυγούστου 2015 ο Κανονισμός δεν εφαρμόζεται, και το εφαρμοστέο δίκαιο κρίνεται με άλλους κανόνες.

Ανεξάρτητα από το δίκαιο που διέπει την κληρονομική διαδοχή, ο Κανονισμός δεν εφαρμόζεται σε φορολογικά ζητήματα. Από το πεδίο εφαρμογής του εξαιρείται επίσης κάθε καταχώριση δικαιώματος επί ακινήτου σε μητρώο, μαζί με τις νομικές προϋποθέσεις και τα αποτελέσματά της, και επομένως οι προϋποθέσεις της μεταγραφής ή της εγγραφής στο Κτηματολόγιο ορίζονται από το ελληνικό δίκαιο. Οι κανόνες του ελληνικού κληρονομικού δικαίου για την αποποίηση, την αποδοχή και την ευθύνη για τα χρέη εφαρμόζονται όταν η κληρονομική διαδοχή διέπεται από το ελληνικό δίκαιο, ενώ οι κανόνες για την καταχώριση του ακινήτου ισχύουν σε κάθε περίπτωση.

Τα δύο καθεστώτα του ελληνικού δικαίου

Ο ν. 5303/2026, με τον οποίο αναμορφώθηκε το κληρονομικό δίκαιο, δημοσιεύθηκε στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) Α΄ 81 της 22ας Μαΐου 2026. Οι νέες κληρονομικές διατάξεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ή μεταγενέστερα, ενώ για παλαιότερους θανάτους εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο δίκαιο, με την επιφύλαξη των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου 33 του νόμου.

Το άρθρο 33 παρ. 8 του νόμου περιέχει ειδική μεταβατική ρύθμιση για τον κληρονόμο προσώπου που απεβίωσε έως τη δημοσίευση του νόμου, εφόσον ο κληρονόμος δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα ότι αποδέχεται την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής. Η ρύθμιση επιτρέπει, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει και εντός δικής της προθεσμίας, να ζητηθεί ο διορισμός δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονομιάς.

Η προθεσμία της αποποίησης

Η αποποίηση κληρονομίας είναι η δήλωση με την οποία ο κληρονόμος αρνείται την κληρονομιά, και η προθεσμία της ρυθμίζεται διαφορετικά στα δύο καθεστώτα. Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, το νέο άρθρο 1845 του Αστικού Κώδικα (ΑΚ) ορίζει προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος «πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο της», όπου επαγωγή είναι η κλήση ορισμένου προσώπου στην κληρονομιά. Η προθεσμία είναι ενός έτους «αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος κατά την έναρξη της προθεσμίας διέμενε στο εξωτερικό».

Για θανάτους πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, το προηγούμενο άρθρο 1847 ΑΚ ορίζει προθεσμία τεσσάρων μηνών, η οποία αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος «έμαθε την επαγωγή και το λόγο της». Η προθεσμία είναι ενός έτους «αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο εξωτερικό».

Και στα δύο καθεστώτα η προθεσμία αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους για τους οποίους αναστέλλεται η παραγραφή και, όταν η κληρονομιά επάγεται από διαθήκη ή, κατά τη διατύπωση της νέας διάταξης, από «διάταξη τελευταίας βούλησης», δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης ή της διάταξης τελευταίας βούλησης. Κοινή είναι και η συνέπεια της άπρακτης παρόδου της, καθώς η αποποίηση που γίνεται μετά την πάροδο της προθεσμίας είναι άκυρη και, «αν περάσει η προθεσμία, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή».

Οι δύο διατάξεις συνδέουν την ετήσια προθεσμία με τη διαμονή του κληρονόμου στο εξωτερικό, αλλά αναφέρονται σε διαφορετικά χρονικά σημεία, η νέα στην έναρξη της προθεσμίας και η προηγούμενη στον χρόνο κατά τον οποίο ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή. Οι διατάξεις αυτές δεν ορίζουν ειδικότερα την έννοια της διαμονής στο εξωτερικό, και το αν συντρέχει η προϋπόθεση κρίνεται με βάση τα περιστατικά κάθε υπόθεσης. Η καταληκτική ημέρα της προθεσμίας υπολογίζεται επομένως χωριστά για κάθε κληρονόμο, με βάση τα έγγραφα της κληρονομιάς.

Η δήλωση αποποίησης, το δικαστήριο της κληρονομίας και το πληρεξούσιο

Και στα δύο καθεστώτα η αποποίηση γίνεται με δήλωση στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας, και για την αποποίηση που γίνεται με αντιπρόσωπο ο Αστικός Κώδικας απαιτεί «ειδική πληρεξουσιότητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο».

Δικαστήριο της κληρονομίας είναι, κατά το άρθρο 810 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ), το δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου ο κληρονομούμενος είχε την κατοικία του κατά τον χρόνο του θανάτου. Αν δεν είχε κατοικία, κρίσιμη είναι η διαμονή του, και αν δεν είχε ούτε διαμονή, αρμόδιο είναι το δικαστήριο της πρωτεύουσας του κράτους. Το άρθρο 810, όπως αντικαταστάθηκε με τον ν. 4055/2012, αναφέρεται στο ειρηνοδικείο· όμως, κατά το άρθρο 49 παρ. 4 του ν. 5134/2024, το οποίο ισχύει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2024, η αναφορά αυτή «νοείται αναφορά στο μονομελές πρωτοδικείο». Όταν το πρωτοδικείο έχει και περιφερειακές έδρες, η έδρα στην οποία υποβάλλεται η δήλωση προσδιορίζεται κατά περίπτωση.

Για το πληρεξούσιο που συντάσσεται ενώπιον αλλοδαπού συμβολαιογράφου ενδιαφέρει η Σύμβαση της Χάγης της 5ης Οκτωβρίου 1961, την οποία η Ελλάδα κύρωσε με τον ν. 1497/1984. Η Σύμβαση καλύπτει τις συμβολαιογραφικές πράξεις και αντικαθιστά την επικύρωση με το πιστοποιητικό apostille, που χορηγεί το κράτος από το οποίο προέρχεται το έγγραφο· στη Σύμβαση μετέχουν, μεταξύ άλλων, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Αυστραλία, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία. Ούτε η Σύμβαση ούτε η διάταξη του Αστικού Κώδικα που απαιτεί «συμβολαιογραφικό έγγραφο» ορίζουν ρητά αν ένα τέτοιο πληρεξούσιο πληροί την απαίτηση αυτή, και το ζήτημα εκτιμάται κατά περίπτωση. Για το πληρεξούσιο που συντάσσεται ενώπιον ελληνικής προξενικής αρχής, δείτε παρακάτω την ενότητα «Τι σημαίνει πρακτικά».

Η δήλωση αποποίησης στο κράτος της συνήθους διαμονής του κληρονόμου

Ο Κανονισμός 650/2012 παρέχει πρόσθετη δυνατότητα στον κληρονόμο που έχει τη συνήθη διαμονή του σε κράτος μέλος. Κατά το άρθρο 13, τα δικαστήρια του κράτους αυτού έχουν διεθνή δικαιοδοσία να παραλάβουν τη δήλωση αποποίησης, εφόσον το δίκαιό του επιτρέπει την υποβολή τέτοιων δηλώσεων ενώπιον δικαστηρίου. Κατά το άρθρο 28, η δήλωση είναι έγκυρη ως προς τον τύπο αν πληροί τις προϋποθέσεις είτε του δικαίου που διέπει την κληρονομική διαδοχή είτε του δικαίου του κράτους στο οποίο ο δηλών έχει τη συνήθη διαμονή του.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάνθηκε επί των δύο αυτών άρθρων με την απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022 στην υπόθεση C-617/20, η οποία δεν αφορούσε το ελληνικό δίκαιο. Κατά την απόφαση, η δήλωση αποποίησης ενώπιον δικαστηρίου του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του κληρονόμου λογίζεται έγκυρη ως προς τον τύπο εφόσον πληρούνται οι τυπικές προϋποθέσεις που ισχύουν ενώπιον του δικαστηρίου αυτού. Δεν απαιτείται να πληροί η δήλωση και τις τυπικές προϋποθέσεις του δικαίου που διέπει την κληρονομική διαδοχή. Το προοίμιο του Κανονισμού αναφέρει ότι ο δηλών θα πρέπει να ενημερώνει ο ίδιος το δικαστήριο που επιλαμβάνεται της κληρονομικής διαδοχής, εντός της προθεσμίας του δικαίου που τη διέπει. Κατά τη σκέψη 48 της απόφασης, εναπόκειται στον δηλούντα να προβεί στις αναγκαίες ενέργειες ώστε το δικαστήριο που είναι αρμόδιο για την κληρονομική διαδοχή να λάβει γνώση της δήλωσης. Κατά την ίδια σκέψη, το κύρος της δήλωσης δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση αν οι ενέργειες αυτές δεν πραγματοποιηθούν εντός της προθεσμίας του δικαίου που διέπει την κληρονομική διαδοχή. Κατά τη σκέψη 49, η δήλωση πρέπει να παράγει έννομα αποτελέσματα ενώπιον του δικαστηρίου που είναι αρμόδιο για την κληρονομική διαδοχή «εφόσον το δικαστήριο αυτό έλαβε γνώση της υπάρξεως της εν λόγω δηλώσεως».

Επειδή το άρθρο 13 αναφέρεται σε κράτος μέλος, η δυνατότητα αυτή δεν καλύπτει όσους έχουν τη συνήθη διαμονή τους στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Αυστραλία, στον Καναδά ή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το ίδιο ισχύει για την Ιρλανδία και τη Δανία, οι οποίες κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 82 και 83 του Κανονισμού δεν δεσμεύονται από αυτόν. Οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα για την αποποίηση δεν ορίζουν ρητά πώς αντιμετωπίζεται, ως προς την προθεσμία, η δήλωση που υποβάλλεται κατά το άρθρο 13, και το ζήτημα εκτιμάται κατά περίπτωση.

Το ακίνητο: δημόσιο έγγραφο αποδοχής και καταχώριση

Ο κληρονόμος αποκτά την κληρονομιά αυτοδικαίως μόλις γίνει η επαγωγή· τόσο όμως η νέα όσο και η προηγούμενη διάταξη ισχύουν με ρητή επιφύλαξη του άρθρου 1198 ΑΚ, το οποίο αφορά τα ακίνητα. Κατά τα άρθρα 1193 και 1195 ΑΚ, η αποδοχή κληρονομίας με την οποία περιέρχεται ακίνητο στον κληρονόμο μεταγράφεται στο γραφείο μεταγραφών της περιφέρειας του ακινήτου και πρέπει να προκύπτει από δημόσιο έγγραφο. Αντί για την αποδοχή μπορεί να μεταγραφεί το κληρονομητήριο, δηλαδή το πιστοποιητικό του δικαστηρίου της κληρονομίας για το κληρονομικό δικαίωμα και τη μερίδα του κληρονόμου.

Κατά το άρθρο 1198 ΑΚ, χωρίς τη μεταγραφή δεν επέρχεται η μεταβίβαση της κυριότητας του ακινήτου, ενώ κατά το άρθρο 1199, όταν η μεταγραφή γίνει, η κυριότητα θεωρείται ότι περιήλθε στον κληρονόμο από τον θάνατο του κληρονομουμένου. Στις περιοχές όπου λειτουργεί Κτηματολόγιο, κατά τα άρθρα 1 και 12 του ν. 2664/1998, τη θέση της μεταγραφής λαμβάνει η εγγραφή στα κτηματολογικά φύλλα, χωρίς την οποία δεν επέρχεται το αποτέλεσμα που επιδιώκεται με την πράξη που εγγράφεται.

Κατά την πρακτική που περιγράφουν οι ελληνικές προξενικές αρχές στις Ηνωμένες Πολιτείες και η ευρωπαϊκή πύλη e-Justice, το δημόσιο έγγραφο είναι συνήθως η συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής κληρονομίας ή το κληρονομητήριο. Ο ν. 5303/2026 δεν τροποποίησε τα άρθρα 1193 έως 1199 ΑΚ, και επομένως η πάροδος της προθεσμίας αποποίησης και η αποδοχή που συνάγεται από αυτήν δεν αρκούν, από μόνες τους, για να περιέλθει η κυριότητα του ακινήτου στον κληρονόμο.

Η δήλωση αποδοχής μπορεί να υποβληθεί και στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομίας, δυνατότητα που προστέθηκε στο άρθρο 812 ΚΠολΔ με το άρθρο 11 του ν. 5095/2024, για αποδοχές που ενεργούνται μετά την έναρξη ισχύος του, στις 15 Μαρτίου 2024. Η διάταξη υποχρέωνε τον δηλούντα να παρίσταται «μετά πληρεξουσίου δικηγόρου», διατύπωση που αντικαταστάθηκε από τη φράση «μετά ή διά πληρεξουσίου δικηγόρου» με το άρθρο 35 του ν. 5282/2026, το οποίο ισχύει από τις 27 Φεβρουαρίου 2026. Την ίδια διατύπωση έχει το άρθρο 812 όπως διαμορφώνεται, για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με το άρθρο 20 του ν. 5303/2026. Το άρθρο 812 δεν ορίζει ρητά τη σχέση της δήλωσης αυτής με το δημόσιο έγγραφο που μεταγράφεται κατά το άρθρο 1195 ΑΚ.

Η ευθύνη για τα χρέη και η διάθεση του ακινήτου

Για θανάτους πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ο κληρονόμος ευθύνεται, κατά το προηγούμενο άρθρο 1901 ΑΚ, για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς και με την ατομική του περιουσία. Κατά το προηγούμενο άρθρο 1902, όσο ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να αποποιηθεί την κληρονομιά, μπορεί να δηλώσει στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι την αποδέχεται με το ευεργέτημα της απογραφής. Ο κληρονόμος με απογραφή ευθύνεται, κατά το προηγούμενο άρθρο 1904, για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς έως το ενεργητικό της, ενώ τα προηγούμενα άρθρα 1903 και 1911 ΑΚ ορίζουν την προθεσμία της απογραφής και τους λόγους έκπτωσης από το ευεργέτημα.

Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, κατά το νέο άρθρο 1892 ΑΚ, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς. Ο κανόνας έχει δύο εξαιρέσεις, δηλαδή τη δήλωση του κληρονόμου στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα διαχειρίζεται και θα διαθέτει την κληρονομιά ελεύθερα, και τις περιπτώσεις του άρθρου 1895.

Για τον κληρονόμο που προτίθεται να μεταβιβάσει το ακίνητο ενδιαφέρει το άρθρο 1895 ΑΚ, κατά το οποίο, πριν από την απόφαση που διατάσσει την εκκαθάριση της κληρονομιάς, ο κληρονόμος δεν έχει δικαίωμα να διαθέτει αντικείμενα της κληρονομιάς χωρίς άδεια του δικαστηρίου. Ο περιορισμός αυτός δεν ισχύει αν ο κληρονόμος είχε υποβάλει τη δήλωση του άρθρου 1892· η άδεια παρέχεται για σπουδαίο λόγο που αφορά τη ζωή ή την υγεία του κληρονόμου ή του συζύγου, των γονέων ή των τέκνων του. Ο κληρονόμος έχει πάντως δικαίωμα να αποκομίζει τα ωφελήματα της κληρονομιάς και να διαθέτει κεφάλαιό της για την ικανοποίηση των δανειστών της ή για τη συντήρηση των αντικειμένων της. Αν ο κληρονόμος διαθέσει αντικείμενα της κληρονομιάς κατά παράβαση της ρύθμισης αυτής, ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία, και η διάθεση είναι άκυρη υπέρ των δανειστών της κληρονομιάς, εφόσον ματαιώνει την ικανοποίηση των απαιτήσεών τους. Η δήλωση του άρθρου 1892 είναι, από την άλλη πλευρά, η πρώτη από τις δύο εξαιρέσεις από τον κανόνα ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία. Κατά το άρθρο 1895, αν η αξία της κληρονομιάς μειώθηκε από υπαιτιότητα του κληρονόμου, οι αξιώσεις των δανειστών της μπορούν να ικανοποιηθούν και από την ατομική του περιουσία. Το ίδιο άρθρο ορίζει σειρά ικανοποίησης των αξιώσεων· αν η σειρά αυτή δεν τηρήθηκε, ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία για τις αξιώσεις των δανειστών του κληρονομουμένου που παραλείφθηκαν.

Τι σημαίνει πρακτικά

Πρώτο στοιχείο που διαπιστώνεται είναι η ημερομηνία του θανάτου, όπως προκύπτει από τη ληξιαρχική πράξη, διότι από την ημερομηνία αυτή εξαρτάται ποιο καθεστώς του ελληνικού δικαίου εφαρμόζεται και αν εφαρμόζεται ο Κανονισμός 650/2012. Στη συνέχεια εξετάζονται ο τόπος της συνήθους διαμονής του κληρονομουμένου, η ιθαγένειά του και η ύπαρξη διαθήκης με επιλογή δικαίου, στοιχεία με βάση τα οποία προσδιορίζεται το δίκαιο που διέπει την κληρονομική διαδοχή.

Ερευνάται στη συνέχεια αν υπάρχει διαθήκη και αν έχει δημοσιευθεί, διότι η προθεσμία της αποποίησης δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης. Ο κάτοχος ιδιόγραφης διαθήκης που διαμένει στο εξωτερικό μπορεί, τόσο κατά το νέο άρθρο 1761 ΑΚ όσο και κατά το προηγούμενο άρθρο 1775, να την εμφανίσει για δημοσίευση και στον προϊστάμενο της προξενικής αρχής. Κρίσιμα είναι επίσης τα χρέη της κληρονομιάς και ο χρόνος κατά τον οποίο ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή. Τόσο κατά το νέο άρθρο 1847 ΑΚ όσο και κατά το προηγούμενο άρθρο 1849, η αποποίηση είναι άκυρη αν ο κληρονόμος έχει δηλώσει, ρητά ή σιωπηρά, ότι αποδέχεται την κληρονομιά. Κατά τις δύο διατάξεις, από τη σύνταξη απογραφής της κληρονομιάς και μόνο δεν συνάγεται τέτοια δήλωση. Η νέα διάταξη προσθέτει στις πράξεις από τις οποίες και μόνο δεν συνάγεται δήλωση αποδοχής την καταβολή των δαπανών κηδείας και την επιμέλεια για τη δημοσίευση διάταξης τελευταίας βούλησης, και ορίζει ότι οι πράξεις διαχείρισης του άρθρου 1856 παρ. 2 τεκμαίρεται ότι δεν συνιστούν τέτοια δήλωση.

Αν αποφασιστεί η αποποίηση, η δήλωση γίνεται από τον κληρονόμο αυτοπροσώπως ή από αντιπρόσωπο με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο. Η σχετική σελίδα των ελληνικών αρχών στις Ηνωμένες Πολιτείες χαρακτηρίζει το πληρεξούσιο που συντάσσεται ενώπιον ελληνικής προξενικής αρχής ως «συμβολαιογραφικό έγγραφο». Κατά τις οδηγίες των αρχών στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Αυστραλία, το σχέδιο του πληρεξουσίου συντάσσεται από Έλληνα δικηγόρο ή συμβολαιογράφο και, αν ο εντολέας δεν γνωρίζει ελληνικά, απαιτείται διερμηνέας. Οι αρχές αυτές και το προξενικό γραφείο του Λονδίνου ζητούν το σχέδιο σε επεξεργάσιμη ηλεκτρονική μορφή και την αυτοπρόσωπη παρουσία του εντολέα με έγγραφο ταυτότητας.

Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από τις οδηγίες των ίδιων των προξενικών αρχών και διαφέρουν από αρχή σε αρχή. Το προξενικό γραφείο του Λονδίνου αναφέρει, για παράδειγμα, ότι η αρμοδιότητά του για τη σύνταξη πληρεξουσίων περιορίζεται σε Έλληνες, Βρετανούς και πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα δικαιολογητικά, τα τέλη και ο χρόνος αναμονής επιβεβαιώνονται από την αρμόδια για κάθε κληρονόμο προξενική αρχή.

Η αποδοχή καταχωρίζεται με μεταγραφή στο γραφείο μεταγραφών ή, όπου λειτουργεί Κτηματολόγιο, με εγγραφή στα κτηματολογικά φύλλα. Για τη μεταγραφή απαιτείται, κατά το άρθρο 1193 ΑΚ, να βεβαιωθεί ο θάνατος του κληρονομουμένου, και κατά το άρθρο 1196 η μεταγραφή είναι άκυρη αν από την πράξη που μεταγράφεται δεν προκύπτει η ταυτότητα του ακινήτου. Αν η ταυτότητα του ακινήτου και το εμπράγματο δικαίωμα δεν προκύπτουν από την πράξη αποδοχής, το άρθρο 1197 απαιτεί έκθεση με τα στοιχεία αυτά, υπογεγραμμένη από εκείνον που ζητεί τη μεταγραφή, ενώ τα λοιπά δικαιολογητικά της καταχώρισης προσδιορίζονται σε κάθε υπόθεση χωριστά.

Η κληρονομική διαδοχή συνδέεται και με φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα, για τις οποίες ισχύουν ειδικές προθεσμίες. Το ύψος και ο τρόπος υπολογισμού του φόρου επιβεβαιώνονται από φοροτεχνικό ή από την αρμόδια φορολογική αρχή. Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) περιγράφει διαδικασία με την οποία ο Αριθμός Φορολογικού Μητρώου (ΑΦΜ) αποδίδεται εξ αποστάσεως σε κατοίκους εξωτερικού, με ηλεκτρονική αίτηση, ταυτοποίηση με βιντεοκλήση και ορισμό φορολογικού εκπροσώπου. Το αν απαιτείται ΑΦΜ για την πράξη αποδοχής, καθώς και το κόστος και ο χρόνος της αποποίησης ή της αποδοχής, εκτιμώνται σε κάθε υπόθεση χωριστά.

Συχνά λάθη και παρανοήσεις

Υποστηρίζεται συχνά ότι, επειδή το ακίνητο βρίσκεται στην Ελλάδα, η κληρονομική διαδοχή διέπεται από το ελληνικό δίκαιο, ωστόσο κρίσιμος είναι ο τόπος της συνήθους διαμονής του κληρονομουμένου ή το δίκαιο που εκείνος είχε επιλέξει. Διαδεδομένη είναι επίσης η αντίληψη ότι ο κάτοικος εξωτερικού έχει πάντοτε προθεσμία ενός έτους για την αποποίηση. Η ετήσια προθεσμία προϋποθέτει ότι ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ότι συντρέχει, για τον κληρονόμο, η προϋπόθεση της διαμονής στο εξωτερικό κατά το χρονικό σημείο στο οποίο αναφέρεται κάθε διάταξη.

Δεν ευσταθεί η αντίληψη ότι το πρόσωπο που καλείται στην κληρονομιά, αν δεν προβεί σε καμία ενέργεια, δεν καθίσταται κληρονόμος, διότι με την πάροδο της προθεσμίας η κληρονομιά θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Δεν ευσταθεί ούτε η αντίληψη ότι για την αποποίηση μέσω τρίτου αρκεί απλή εξουσιοδότηση, αφού ο Αστικός Κώδικας απαιτεί «ειδική πληρεξουσιότητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο».

Υποστηρίζεται, τέλος, ότι με το νέο δίκαιο ο κληρονόμος δεν ευθύνεται ποτέ για τα χρέη της κληρονομιάς με την ατομική του περιουσία. Ο νέος κανόνας έχει όμως ως εξαιρέσεις τη δήλωση ελεύθερης διαχείρισης και διάθεσης και τις περιπτώσεις του άρθρου 1895 ΑΚ, και αφορά μόνο θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Για παλαιότερους θανάτους ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία, εκτός αν είναι κληρονόμος με απογραφή, οπότε ευθύνεται έως το ενεργητικό της κληρονομιάς.

Πότε χρειάζεστε δικηγόρο

Η υπόθεση είναι απλούστερη όταν οι κληρονόμοι συμφωνούν, η κληρονομιά δεν έχει χρέη, δεν σχεδιάζεται μεταβίβαση του ακινήτου και υπάρχει πρόσωπο εμπιστοσύνης στην Ελλάδα με κατάλληλο πληρεξούσιο. Το κύριο βήμα είναι τότε η πράξη αποδοχής και η καταχώρισή της· κατά την πρακτική που περιγράφουν οι προξενικές αρχές και η πύλη e-Justice, η πράξη αποδοχής συντάσσεται από συμβολαιογράφο.

Η συνδρομή δικηγόρου ενδείκνυται όταν βρίσκεται σε εξέλιξη η προθεσμία αποποίησης ενώ ο κληρονόμος βρίσκεται στο εξωτερικό, διότι πρέπει να υπολογιστεί η ημερομηνία λήξης της και η δήλωση γίνεται σε ελληνικό δικαστήριο. Το ίδιο ισχύει όταν δεν είναι σαφές ποιο δίκαιο διέπει την κληρονομική διαδοχή, όταν υπάρχουν ή πιθανολογούνται χρέη και όταν οι κληρονόμοι είναι περισσότεροι από έναν και διαφωνούν. Νομική εκτίμηση ενδείκνυται επίσης όταν εξετάζεται δήλωση αποποίησης στο κράτος της συνήθους διαμονής του κληρονόμου, καθώς και, για θάνατο από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, πριν από τη μεταβίβαση ακινήτου της κληρονομιάς, λόγω του άρθρου 1895 ΑΚ. Για τη δήλωση αποδοχής στη γραμματεία του δικαστηρίου, η παράσταση δικηγόρου απαιτείται από το ίδιο το άρθρο 812 ΚΠολΔ.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζεται apostille το πληρεξούσιο από ξένο συμβολαιογράφο;

Η Σύμβαση της Χάγης του 1961 προβλέπει το πιστοποιητικό apostille για τις συμβολαιογραφικές πράξεις που προσκομίζονται σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος. Ούτε η διάταξη του Αστικού Κώδικα που απαιτεί «συμβολαιογραφικό έγγραφο» για την αποποίηση ούτε η Σύμβαση ορίζουν ρητά αν ένα τέτοιο πληρεξούσιο πληροί την απαίτηση αυτή. Το ζήτημα αυτό εκτιμάται κατά περίπτωση, όπως και η χρήση του ίδιου πληρεξουσίου για την αποδοχή της κληρονομιάς.

Τι είναι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο και πότε χρειάζεται;

Το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο είναι πιστοποιητικό του Κανονισμού 650/2012, το οποίο εκδίδεται για χρήση σε άλλο κράτος μέλος. Η χρήση του δεν είναι υποχρεωτική, και το πιστοποιητικό αυτό δεν υποκαθιστά τα εσωτερικά έγγραφα που χρησιμοποιούνται για παρόμοιους σκοπούς στα κράτη μέλη. Για την καταχώριση ακινήτου σε μητρώο αποτελεί έγκυρο τίτλο, με την επιφύλαξη των προϋποθέσεων που θέτει το δίκαιο του κράτους στο οποίο τηρείται το μητρώο. Το πώς αντιμετωπίζεται το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο από το αρμόδιο γραφείο μεταγραφών ή κτηματολογικό γραφείο εξετάζεται σε κάθε υπόθεση χωριστά.

Μέχρι πότε γίνεται η αποποίηση κληρονομιάς από κάτοικο εξωτερικού;

Κατά το καθεστώς που ισχύει σήμερα, η προθεσμία είναι τεσσάρων μηνών από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο της και, όταν η κληρονομιά επάγεται από διαθήκη, δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της. Γίνεται ενός έτους αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν συντρέχει στο πρόσωπο του κληρονόμου η προϋπόθεση της διαμονής στο εξωτερικό, όπως τη διατυπώνει η διάταξη που εφαρμόζεται ανάλογα με την ημερομηνία του θανάτου.

Επόμενα βήματα

Αν είστε κάτοικος εξωτερικού και καλείστε σε κληρονομιά με ακίνητο στην Ελλάδα, η Metron Law μπορεί, σε μια πρώτη συνάντηση και με βάση τα έγγραφα της κληρονομιάς, να εξετάσει ποιο δίκαιο διέπει την κληρονομική διαδοχή και ποιο καθεστώς εφαρμόζεται. Με βάση αυτά προσδιορίζονται η προθεσμία αποποίησης που σας αφορά και το πληρεξούσιο που απαιτείται, χωρίς η συνάντηση αυτή να προδικάζει την έκβαση καμίας διαδικασίας ή να καλύπτει φορολογικά ζητήματα.

Ο προσδιορισμός των κληρονόμων και των ποσοστών τους αποτελεί διαφορετικό ζήτημα από την αποποίηση και την αποδοχή της κληρονομιάς. Για τον επιζώντα σύζυγο, δείτε το άρθρο «Κληρονομιά συζύγου χωρίς διαθήκη: τα ποσοστά και η κατοικία του ζεύγους». Για τον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση, δείτε το άρθρο «Συμβίωση χωρίς γάμο: τα κληρονομικά δικαιώματα του συντρόφου».

Πηγές

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 650/2012 (ΕΕ L 201 της 27.7.2012, σ. 107), ελληνικό κείμενο: άρθρα 1, 13, 20, 21, 22, 23, 28, 62, 69, 83 και αιτιολογικές σκέψεις 18, 19, 32, 82, 83.
Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, υπόθεση C-617/20, T.N. και N.N., σκέψεις 48 και 49 και διατακτικό.
Ν. 5303/2026 «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026): άρθρο 3 (νέα άρθρα 1761, 1844 έως 1848, 1892, 1895, 1923 ΑΚ), άρθρο 20 (άρθρο 812 ΚΠολΔ), άρθρα 33 και 41.
Ίδιο ΦΕΚ, Παράρτημα, πίνακας αντιστοίχισης: τα προηγούμενα άρθρα 1775, 1847 έως 1850, 1901 έως 1904 και 1911 ΑΚ.
Αστικός Κώδικας, κωδικοποίηση π.δ. 456/1984 (ΦΕΚ Α΄ 164/24.10.1984): άρθρα 1193, 1195 έως 1199 και τα προηγούμενα άρθρα 1846 έως 1850. Το άρθρο 1198 όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 2298/1995, άρθρο 15 (ΦΕΚ Α΄ 62/4.4.1995).
Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, ΦΕΚ Α΄ 182/1985), άρθρο 810, όπως αντικαταστάθηκε με τον ν. 4055/2012, άρθρο 17 παρ. 22 (ΦΕΚ Α΄ 51/12.3.2012), σε συνδυασμό με τον ν. 5134/2024, άρθρο 49 παρ. 4 (ΦΕΚ Α΄ 146/11.9.2024), και τον ν. 5108/2024, άρθρο 14 παρ. 8 (ΦΕΚ Α΄ 65/2.5.2024).
Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, άρθρο 812 (δήλωση αποδοχής κληρονομίας στη γραμματεία του δικαστηρίου): ν. 5095/2024, άρθρα 11, 28 παρ. 2 και 32 παρ. 1 (ΦΕΚ Α΄ 40/15.3.2024), και ν. 5282/2026, άρθρα 35 και 76 παρ. 1 (ΦΕΚ Α΄ 30/27.2.2026).
Ν. 2664/1998 (ΦΕΚ Α΄ 275/3.12.1998): άρθρο 1 παρ. 3, άρθρο 12 παρ. 1 περ. ζ΄, παρ. 3 και 4.
Σύμβαση της Χάγης της 5ης Οκτωβρίου 1961 για την κατάργηση της υποχρέωσης επικύρωσης των αλλοδαπών δημόσιων εγγράφων, και ν. 1497/1984 (ΦΕΚ Α΄ 188/27.11.1984).
Οδηγίες δημόσιων αρχών (πρακτική): σελίδες «Πληρεξούσια» των ελληνικών προξενικών αρχών στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Αυστραλία και στο Λονδίνο και σελίδα «Διαθήκες και Κληρονομιές» των αρχών στις Ηνωμένες Πολιτείες (Υπουργείο Εξωτερικών). Ευρωπαϊκή Πύλη e-Justice, «Κληρονομική διαδοχή», σελίδα για την Ελλάδα (ενημέρωση 11.12.2020). ΑΑΔΕ, απόδοση ΑΦΜ σε κατοίκους εξωτερικού. Τελευταία πρόσβαση: 5.10.2026.

Το άρθρο αυτό παρέχει γενική ενημέρωση για το νομοθετικό καθεστώς, όπως έχει διαμορφωθεί έως την ημερομηνία της τελευταίας ενημέρωσης, και δεν αποτελεί νομική συμβουλή για συγκεκριμένη υπόθεση, καθώς η εφαρμογή των κανόνων εξαρτάται από τα δεδομένα κάθε κληρονομιάς.

Τελευταία ενημέρωση: 5 Οκτωβρίου 2026

Κωνσταντίνος Δ. Βαρελάς https://metronlaw.com/ourteam